Column: Tamar Stelling ‘OBJECTEN VAN BEGEERTE’, NRC Next

Standaard

AMSTERDAM. „Waarom iets willen hebben wat je eerder al had, als het toch niet the real thing is?” vroeg Britse Sophie de Oliveira Barata zich af. Met een achtergrond in special effects make-up maakte De Oliveira Barata acht jaar lang louter realistische protheses. Opgezwollen aderen, pigmentvlekjes, haartjes en nagelstructuren waren haar domein. Totdat ze in augustus 2011 met The Alternative Limb Project begon. Nu is zij de enige ter wereld bij wie geamputeerden terecht kunnen – niet voor een arm of been – maar voor op maat gemaakte, aanhechtbare sciencefiction- en fantasykunst.

Er gebeurt veel voor mensen die een arm of been missen. Er zijn protheses speciaal om mee te rennen – denk aan Blade Runner Oscar Pistorius – te zwemmen, of mee te klimmen. Onderzoeksgroepen of -bedrijven als BeBionic en Touch Bionic bouwen aan bionische handen die ‘voelen’, bestuurd met de denkkracht van de gebruiker. De eerste revolutionaire armtransplantaties zijn inmiddels ook een feit.
Maar los van wat eenmalige projecten – zoals van modeontwerper Alexander McQueen, toen hij beenprotheses met druivenranken liet snijden voor een modeshow – zijn de verschijningsvormen van al die ‘nieuwe ledematen’ nogal suf. „Ik wil dat The Alternative Limb Project een uitkomst biedt voor mensen met een ongebreidelde fantasie”, zegt De Oliveira Barata.
De complete prothese bestaat uit twee onderdelen: het mechaniek dat je van de verzekering krijgt om sec mee te kunnen lopen, en de cover daaromheen die De Oliveira Barata maakt. Ze werkt met siliconen. “Het materiaal voelt een beetje als Turks fruit en trekt heel veel stof aan, daarom boetseer ik de protheses met een kous eromheen.” Eenmaal klaar harden ze uit in de oven. „Ik heb een oven en een vriezer vol ledematen, haha!”

Lopende projecten
Momenteel werkt De Oliveira Barata aan een Alien vs. Predator-prothese voor iemand die zijn been tot boven de knie verloor in een motorongeluk. Het loopmechaniek moet eruit gaan zien als bot dat langzaam overgaat in metaal. „En de harde beenvorm die als een schil om het mechaniek heen zit, daar komen grote scheuren in. Binnenin, door die kijkscheuren, zie je dan een 3D Predator om het bot heen gekruld, terwijl hij zijn geweer omhoog richt.” Een paar 3D aliens kruipen langs datzelfde bot vanaf de knie naar beneden. „In dit been woedt een oorlog!”
Het is ook een multidisciplinair been. „Ik heb hulp van architecten, designers, metaalbewerkers, mensen die 3D kunnen modelleren, 3Dprinten en lasersnijden, noem maar op. Eén van de mensen waar ik mee samenwerk maakt in zijn dagelijks leven Formule 1 racewagens.”

Een ander project is een cyborgbeen opgebouwd uit panelen. „Door spleten schijnt licht in drie verschillende kleuren: wit, rood en ultraviolet.” Er komen ook geheime vakjes in voor sleutels, mobieltje, pennen en make-up. „Maar je kunt die protheses niet te zwaar maken want dan krijg je last van het pendulumeffect, zoals bij een slinger.” Vergelijk het met een rugzak. Als deze goed op je rug zit voel je hem bijna niet, maar slechts één band over je schouder wordt al snel te zwaar.
Die sluiting tussen stomp en prothese moet erg nauw zijn. Gewichtsverlies kan er al voor zorgen dat de prothese niet meer goed zit. „Alles wat ik maak moet dus altijd weer helemaal uit elkaar kunnen”, zegt De Oliveira Barata. Voor een oud-militair die een arm en een been verloor tijdens het opruimen van explosieven, 3D-printte De Oliveira Barata blauw-glanzende beenpanelen van nylon – net het schild van een tor – met een ingegraveerde spierstructuur, die aan het mechaniek vastzitten met klittenband. De nieuwste prothese van De Oliveira Barata’s is van haar grootste klant, model en singer/songwriter Viktoria Modesta, die drie protheses in bezit heeft. De prothese zit met tientallen schroefjes in elkaar. „De beenprothese heeft een realistisch ogende voet, maar het stuk tussen de enkels en de knie is een steampunk-achtige, conische staaf met een metalen kooi eromheen.”

Bezwaren
Eerder maakte De Oliveira Barata een beenprothese vol Swarovski-kristallen voor Modesta, toen zij als dansende ijskoningin de Paralympische Spelen in Londen in 2012 afsloot. Ook maakte ze de Stereo Leg, een zwart been versierd met diamantjes en speakerboxen. De laatste viel uiteindelijk minder in de smaak. De Oliveira Barata: „De Stereo Leg is wat ieler dan haar echte been en doet Modesta zo toch teveel denken aan het kreupele been dat ze eerder had. Daarom hebben we die kooibeenprothese wel de vorm van een echt, gezond been gegeven.”

Een ander praktisch bewaar aan de beenprothese van Modesta – voor de niet-fashionistas onder ons – zou zijn dat de voet van haar prothese permanent op hoge-hakstand staat. Ze kan er dus alleen op lopen als beide voeten een hoge hak dragen. „De siliconen tenen zijn nu eenmaal afgesteld op die hoogte”, legt De Oliveira Barata uit. „Ze moeten het gewicht kunnen dragen, zijn ze te flexibel dan valt Modesta voorover. Maar het lijkt me wel interessant om een techniek te bedenken waarmee één prothesevoet meerdere hakhoogtes aankan.”

De Oliveira Barata dagdroomt vaak over wat er allemaal mogelijk is met haar Alternative Limbs. Ledematen die viool zijn of computers met dictafoons en allerhande sensoren erin. „Het probleem is de financiering. Een realistische prothese kost rond de 4.000 euro, een alternatieve nu tussen de 4.000 en 10.000 euro – dat wordt bijna nooit gedekt door de verzekering.”
Haar hoop is dat ze in de nabije toekomst bedrijven of evenementen kan koppelen aan geamputeerden met dezelfde interesse. „In Londen zoeken we nu een gamer voor een gesponsorde game prothese.” Het is een mooi project. „Het doet veel met de eigenwaarde van geamputeerden, merk ik, om nu eens niet gezien te worden als seksloze gehandicapten, maar als trotse dragers van objects of envy.”

Sophie de Oliveira Barata bij TEDx

Bron: http://www.tamarstelling.nl/objecten-van-begeerte/

Advertenties